Warsztaty dla grup: typowe błędy i sposoby, by ich uniknąć

Najczęstszy błąd zaczyna się jeszcze przed warsztatem, przy ustalaniu tematu. Organizatorzy chcą, żeby w dwie godziny zmieściło się wszystko: słuchanie, spór, trudne rozmowy i rozpoznawanie manipulacji. Efekt jest łatwy do przewidzenia. Uczestnicy dostają garść haseł, ale żadnej umiejętności nie zdążą poćwiczyć, a po wyjściu z sali niewiele z tego zostaje.

Warsztat stacjonarny dla grupy działa najlepiej, gdy ma jeden wyraźny cel. Może to być na przykład spokojne zgłaszanie sprzeciwu na zebraniu albo zadawanie pytań, które porządkują rozmowę. Jedna umiejętność, kilka ćwiczeń w parach i trzyosobowych zespołach, czas na omówienie. Resztę tematów można zostawić na kolejne spotkanie, jeśli grupa będzie chciała do nich wrócić.

Przy wstępnej rozmowie z organizatorem zawsze pytam, po czym uczestnicy mają poznać, że spotkanie było udane. Odpowiedź zwykle szybko zawęża temat do rzeczy, którą naprawdę da się przećwiczyć.

• Jeden cel na jedno spotkanie
• Kilka krótkich ćwiczeń zamiast długiego wykładu
• Temat ustalony razem z organizatorem

Drugi błąd to przygotowanie warsztatu tak, jakby każda grupa była taka sama. Klub seniora, stowarzyszenie sąsiedzkie i zespół w małej firmie mają inne zwyczaje, inne zaległości w rozmowie i inne tematy, o których milczą. Ćwiczenie, które w jednej grupie wywoła śmiech i otwartość, w innej wzbudzi napięcie.

Dlatego przed spotkaniem warto poświęcić kwadrans na krótką rozmowę o grupie. Ilu będzie uczestników, czy się znają, czy w tle są jakieś nierozwiązane sprawy, jakie przykłady są im bliskie. Dobrze też wiedzieć, czy ktoś ma trudności ze słuchem albo wzrokiem, żeby dobrać układ sali i materiały.

Dzięki takim informacjom przykłady na warsztacie biorą się z życia grupy: z zebrań, wyjazdów, dyżurów, rodzinnych obiadów. Uczestnicy łatwiej wtedy przenoszą ćwiczenia na własne sytuacje i nie czują, że ktoś im opowiada o cudzych kłopotach.

Trzeci błąd dotyczy przebiegu spotkania. Zdarza się, że prowadzący prosi pojedyncze osoby, by na oczach wszystkich odegrały trudną rozmowę. Dla wielu dorosłych, zwłaszcza po pięćdziesiątce, to sytuacja stresująca. Część osób zamyka się wtedy na resztę zajęć i woli milczeć niż ryzykować kompromitację.

Ćwiczenia w parach i małych zespołach pozwalają próbować bez publiczności. Każdy ma okazję powiedzieć zdanie, usłyszeć odpowiedź i spróbować jeszcze raz. Na forum omawiamy wnioski, a nie to, kto jak wypadł. Uczestnik sam decyduje, czy chce podzielić się swoim przykładem.

Pilnuję też, by w scenkach nie pojawiały się prawdziwe konflikty z tej samej grupy. Przykłady są ogólne, ale dość konkretne, by każdy mógł się w nich odnaleźć. Szacunek dla uczestników jest warunkiem, żeby ktokolwiek odważył się coś wypróbować.

• Praca w parach przed dyskusją na forum
• Dobrowolne dzielenie się własnymi przykładami
• Scenki oparte na typowych sytuacjach, nie na konfliktach grupy

Czwarty błąd to upchnięcie programu bez oddechu. Przy ćwiczeniach z rozmowy uczestnicy dużo przeżywają: przypominają sobie dawne kłótnie, porównują się z innymi, zastanawiają się, co mogliby powiedzieć inaczej. Potrzebują chwili, by to poukładać, a także napić się herbaty i zamienić kilka słów bez zadania.

W planie warsztatu zostawiam więc przerwy i krótkie powtórzenie na początku drugiej części. Wracamy do jednej techniki z pierwszej połowy i sprawdzamy, jak się sprawdziła w następnym ćwiczeniu. Takie powtórzenie robi więcej niż kolejna nowa porcja wiedzy.

Latem, gdy sale bywają nagrzane, a uwaga szybciej spada, wydłużam przerwy i proszę organizatorów o wietrzenie pomieszczenia i wodę na stole. To drobiazgi, ale po nich widać, czy spotkanie zostało zaplanowane z myślą o ludziach, a nie tylko o programie.

Piąty błąd ujawnia się dopiero po warsztacie. Uczestnicy wychodzą zadowoleni, ale po tygodniu nie pamiętają, co ćwiczyli. Nic nie zostało im w ręku, a grupa nie ma żadnego wspólnego punktu, do którego mogłaby wrócić na następnym zebraniu.

Dlatego każdy warsztat kończymy krótką kartką z trzema zdaniami do zapamiętania i jednym ćwiczeniem do spróbowania w domu. Można też zostawić grupie umowę, na przykład, że na zebraniach każdy dokończy myśl, zanim ktoś odpowie. Takie małe zasady przetrwają dłużej niż najlepszy wykład.

Warto także ustalić z organizatorem, kto przypomni grupie o ćwiczeniu przy najbliższej okazji. Nie musi to być prowadzący. Wystarczy osoba z klubu lub stowarzyszenia, która zna ludzi i potrafi życzliwie zapytać, jak poszło.

• Krótka kartka z najważniejszymi zdaniami
• Jedno ćwiczenie do wypróbowania w domu
• Wspólna zasada rozmowy dla całej grupy

Skoro błędy zaczynają się zwykle przy planowaniu, warto wiedzieć, o co zapytać i co przygotować przed zamówieniem warsztatu. Organizator może zebrać kilka informacji: liczbę osób, czas, jaki grupa ma do dyspozycji, miejsce, a także dwie lub trzy sytuacje z życia grupy, które chciałaby omówić.

Dobrze jest też zapytać, jak wygląda układ sali, czy będą krzesła w kręgu, czy stoły, i ile czasu zajmuje część praktyczna. Jeśli grupa jest zróżnicowana wiekiem lub doświadczeniem, warto o tym wspomnieć, bo wpływa to na dobór przykładów.

Na końcu rozmowy ustalamy, czego warsztat nie obejmie. To uczciwe postawienie granic chroni przed rozczarowaniem. Spotkanie nie zastąpi terapii ani nie rozwiąże wieloletniego konfliktu, ale może dać grupie wspólny język i kilka narzędzi na co dzień.